Helicobacter pylori to jedna z najczęstszych bakterii przewlekle zasiedlających organizm człowieka – szacuje się, że zakażenie występuje nawet u około połowy osób na świecie. Choć infekcja może prowadzić do zapalenia błony śluzowej żołądka oraz choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, obecność bakterii w żołądku nie jest jednoznaczna z chorobą. W rzeczywistości w większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo. W tym artykule wyjaśnimy, jakie objawy może dawać zakażenie H. pylori, kiedy warto się zbadać oraz jak wygląda diagnostyka i leczenie.

Czym jest Helicobacter pylori?

Helicobacter pylori to spiralna bakteria, która zasiedla błonę śluzową żołądka, najczęściej w obrębie odźwiernika. Wytwarza enzym (ureazę) rozkładający mocznik na dwutlenek węgla i amoniak, który miejscowo zobojętnia kwas solny, dzięki czemu H. pylori jest w stanie przetrwać w kwaśnym środowisku żołądka. Bakteria przylega do błony śluzowej i uszkadza jej warstwę ochronną, co może powodować podrażnienia i przewlekły stan zapalny błony śluzowej.

Zakażenie Helicobacter pylori jest najczęstszą przyczyną wrzodów żołądka i dwunastnicy. Co jednak ważne, dochodzi do tego jedynie wśród stosunkowo niewielkiej grupy zakażonych. Według danych portalu Medycyna Praktyczna w Polsce zakażenie H. pylori występuje u ok. 67% dorosłych osób, ale choroba wrzodowa jest diagnozowana jedynie u ok. 10% z nich. Wykrycie zakażenia nie oznacza więc jeszcze obecności wrzodów trawiennych czy innych powikłań, a wczesne rozpoznanie pozwala na rozpoczęcie leczenia i eradykację Helicobacter pylori (usunięcie z organizmu) przed pojawieniem się komplikacji.

Bakteria H. pylori została odkryta w 1982 roku przez australijskich naukowców – Barry’ego Marshalla i Robina Warrena, którzy za swoje odkrycie i jego wpływ na podejście do chorób żołądka i dwunastnicy otrzymali Nagrodę Nobla.

Jak można się zarazić bakterią Helicobacter pylori?

Do zakażenia Helicobacter pylori dochodzi najczęściej w dzieciństwie. Bakteria przenosi się między ludźmi drogą pokarmową przez ślinę, zanieczyszczoną żywność lub wodę – zwykle w obrębie rodziny, np. z rodziców na dzieci. H. pylori występuje także w kale zakażonej osoby. Przestrzeganie podstawowych zasad higieny, takich jak mycie rąk po skorzystaniu z toalety oraz unikanie picia z jednej butelki czy dzielenia się sztućcami, pomaga ograniczyć ryzyko zakażenia.

Ryzyko zakażenia tą bakterią rośnie tam, gdzie trudniej o dostęp do czystej wody i o dbanie o higienę. U dorosłych nowe zakażenie bakterią Helicobacter pylori zdarza się rzadko, ale możliwe jest ponowne zakażenie nawet po skutecznym leczeniu (choć ryzyko reinfekcji jest niskie).

Jak objawia się zakażenie Helicobacter pylori?

Objawy zakażenia Helicobacter pylori dotyczą przede wszystkim układu pokarmowego, głównie w obrębie żołądka i dwunastnicy. Są niespecyficzne (np. brak apetytu, ból brzucha, nudności), co oznacza, że łatwo pomylić je z innymi dolegliwościami żołądkowymi (np. niestrawnością). Właśnie dlatego sama obserwacja objawów klinicznych nie wystarcza do jednoznacznego rozpoznania – do diagnozy potrzebne są badania i konsultacja z lekarzem.

Warto w tym miejscu jednak podkreślić, że nie każda zakażona osoba doświadcza objawów kojarzonych z obecnością H. pylori w organizmie. Wręcz przeciwnie: w większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo i może rozwijać się latami bez wywoływania jakichkolwiek dolegliwości.

Najczęstsze objawy zakażenia Helicobacter pylori ze strony układu pokarmowego to:

• ból brzucha i dyskomfort w nadbrzuszu (górna część brzucha), czasem opisywany jako pieczenie lub „tępy ból”; może być krótkotrwały lub utrzymywać się przez kilka godzin i bywa nawracający;
• nudności, a niekiedy wymioty;
• wzdęcia, odbijanie i uczucie pełności po zjedzeniu niewielkiej ilości posiłku;
• utrata apetytu.

Jeśli takie dolegliwości utrzymują się lub nawracają, najlepiej skonsultować się z lekarzem. Objawy choroby warto obserwować i zanotować przed wizytą (np. miejsce występowania, czas trwania, nasilenie), co pomoże lekarzowi we wstępnej ocenie i zleceniu badań.

Czy zakażenie Helicobacter pylori może dawać objawy poza układem pokarmowym?

Zakażenie Helicobacter pylori bywa łączone także z objawami spoza żołądka. Najlepiej udokumentowany jest związek zakażenia H. pylori z:

• chorobami hematologicznymi: zakażenie H. pylori jest uznawane za czynnik sprzyjający rozwojowi niedokrwistości z niedoboru żelaza, immunologicznej plamicy małopłytkowej i niedoboru witaminy B12;
• chorobami dermatologicznymi: dotychczasowe badania wskazują na związek H. pylori z przewlekłą pokrzywką i trądzikiem różowatym – u części pacjentów objawy skórne łagodnieją po leczeniu zakażenia.

Zależność między H. pylori a chorobami spoza obszaru układu pokarmowego pozostaje przedmiotem badań, a objawy niedokrwistości czy objawy skórne nie są traktowane jako typowy sygnał zakażenia Helicobacter pylori. Jeśli jednak występują, warto zgłosić je lekarzowi, ponieważ mogą pomóc w diagnostyce i doborze odpowiedniego leczenia.

Objawy alarmowe – kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Niektóre objawy wymagają pilnej pomocy medycznej bez czekania na planową wizytę. Sygnały takie jak nagły, silny ból brzucha, szczególnie jeśli nie ustępuje, czy oznaki krwawienia z przewodu pokarmowego nie powinny być lekceważone – jeśli je zauważysz, jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem.

Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów alarmowych, skontaktuj się pilnie z lekarzem lub zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR).

Dlaczego diagnostyka zakażenia Helicobacter pylori jest ważna?

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori może przez długi czas przebiegać bezobjawowo i nie wywoływać żadnych dolegliwości. Nie należy go jednak lekceważyć, ponieważ nieleczona infekcja może się rozwijać i prowadzić do rozwoju stanów chorobowych w obrębie przewodu pokarmowego, w tym:

• przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka,
• choroby wrzodowej (wrzody żołądka oraz wrzody dwunastnicy),
• przewlekłe, nieleczone zakażenie H. pylori może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu żołądka lub chłoniaka MALT.

Warto być świadomym możliwych komplikacji związanych z zakażeniem Helicobacter pylori, ale jednocześnie pamiętać, że wykrycie bakterii nie jest jednoznaczne ze zdiagnozowaniem wrzodów trawiennych czy nowotworu żołądka. Obecność H. pylori w żołądku jest uznawana za czynnik zwiększający ryzyko raka żołądka, ale choroba rozwija się rzadko – zwykle w przypadkach przewlekłej, nieleczonej infekcji przy współwystępowaniu innych czynników chorobotwórczych.

Wczesna diagnoza zakażenia bakterią Helicobacter pylori i wprowadzenie leczenia pozwalają wyeliminować bakterię i ograniczyć ryzyko wystąpienia powiązanych z nią chorób. Dlatego warto skonsultować się z lekarzem, gdy tylko zauważysz niepokojące objawy. Do wstępnej, samodzielnej weryfikacji objawów można wykorzystać domowy test diagnostyczny do wykrywania zakażenia bakterią H. pylori. Należy jednak pamiętać, że taki test nie zastępuje konsultacji medycznej – diagnozę stawia lekarz na podstawie wyników przeprowadzanych badań.

Jak diagnozuje się zakażenie bakterią Helicobacter pylori?

Zakażenie Helicobacter pylori można wykryć na kilka sposobów, a wykorzystywane badania możemy podzielić na inwazyjne i nieinwazyjne metody. Za dobór badania oraz interpretację wyników odpowiada lekarz.

Przed wykonaniem badań konieczne może być czasowe zaprzestanie przyjmowania niektórych leków (m.in. inhibitory pompy protonowej – minimum 2 tygodnie przed badaniem, antybiotyki – 4 tygodnie), aby wynik był wiarygodny – należy omówić to z lekarzem POZ lub gastroenterologiem, który oceni możliwość, potrzebę oraz czas odstawienia na podstawie stanu zdrowia pacjenta i zleconych badań.

Wygodnym pierwszym krokiem w domu jest domowy test do wykrywania antygenu Helicobacter pylori w kale, który daje wynik w około 10 minut. Traktuj go jako wstępną samokontrolę, a nie diagnozę: wynik dodatni jest wskazaniem do wizyty u lekarza, który zdecyduje o dalszym postępowaniu.

Badania nieinwazyjne w diagnostyce zakażenia bakterią Helicobacter pylori:

Badania inwazyjne wymagają zastosowania gastroskopii, czyli badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego. Lekarz pobiera wycinek błony śluzowej, na którym wykonuje się test ureazowy, badanie histopatologiczne lub badanie pod kątem lekooporności.

Na czym polega leczenie Helicobacter pylori?

Leczenie Helicobacter pylori polega na tzw. eradykacji Helicobacter pylori, czyli usunięciu bakterii z organizmu za pomocą odpowiednio dobranej kombinacji leków. W Polsce standardowo wykorzystywana jest terapia poczwórna, w której łączy się dwa antybiotyki z cytrynianem bizmutu i inhibitorem pompy protonowej (IPP), który obniża poziom kwas solnego w żołądku.

Rodzaj terapii przeciwbakteryjnej, schemat i dawki dobiera lekarz indywidualnie dla każdego pacjenta na podstawie wyników badań i wywiadu. Po zakończonej kuracji skuteczność eradykacji potwierdza się badaniem kontrolnym – najczęściej wykonuje się test oddechowy lub test na antygen w kale.

Zrób pierwszy krok z domowym testem diagnostycznym

Jeśli od dłuższego czasu odczuwasz nawracający ból brzucha, dyskomfort w nadbrzuszu, wzdęcia czy nudności i podejrzewasz u siebie zakażenie, wstępną samokontrolę wykonasz w domu za pomocą domowego testu na antygen Helicobacter pylori z oferty Milapharm. Pamiętaj jednak: wynik dodatni zawsze należy skonsultować z lekarzem – to specjalista potwierdza rozpoznanie i planuje leczenie.