Krew utajona w kale to niewielka ilość krwi – na tyle mała, że nie widać jej gołym okiem, a na wykrycie jej obecności pozwala dopiero wykonanie testów. Nie jest równoznaczna z rozpoznaniem choroby, ale może być sygnałem nieprawidłowości w przewodzie pokarmowym, dlatego wymaga dalszej diagnostyki w celu ustalenia przyczyny krwawienia. Szukasz informacji przed wykonaniem badania? W tym artykule wyjaśnimy, czym jest badanie na krew utajoną, o czym może świadczyć dodatni wynik i co zrobić w przypadku jego uzyskania.

Czym jest krew utajona w kale?

Krew utajona w kale to krew obecna w stolcu w tak niewielkich ilościach, że jest niewidoczna gołym okiem. Nie wywołuje widocznych zmian barwy ani konsystencji kału, dlatego sama obserwacja nie wystarcza do potwierdzenia lub wykluczenia jej obecności. Krew utajoną można potwierdzić badaniem laboratoryjnym.

Obecność krwi utajonej w kale wskazuje na występowanie niewielkiego krwawienia w przewodzie pokarmowym, którego przyczyną mogą być np. polipy jelita grubego czy uszkodzenia błony śluzowej żołądka. Sama w sobie nie wystarcza jednak do rozpoznania konkretnej jednostki chorobowej i wymaga dalszej diagnostyki.

Na wstępne wykrycie pozwala domowy test diagnostyczny FOB. Należy przy tym pamiętać, że testy domowe służą do samokontroli, nie do postawienia diagnozy – w przypadku uzyskania wyniku dodatniego konieczna jest konsultacja medyczna w celu jego weryfikacji i dalszego rozpoznania przez lekarza. Jeśli wynik jest ujemny, ale dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego nie ustępują, również zaleca się wizytę u lekarza.

Czym różni się krew utajona w kale od krwi jawnej?

Różnica sprowadza się do tego, czy krew jest widoczna. Krew utajona jest ukryta i wykrywa ją dopiero test FOBT/FIT; krew widoczna gołym okiem – w kale, na papierze toaletowym lub w muszli – jest łatwa do zauważenia i może objawiać się inaczej w zależności od odcinka przewodu pokarmowego, w którym leży przyczyna problemu. Jasnoczerwona krew wskazuje zwykle na krwawienie z dolnego odcinka (np. w okolicy odbytu), a czarne, smoliste stolce – na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, np. z przełyku, żołądka lub dwunastnicy, ponieważ krew zdąży ulec strawieniu i ciemnieje. W przypadku zauważenia krwi w kale należy zgłosić się do lekarza.

O czym może świadczyć obecność krwi utajonej w kale?

Obecność krwi utajonej oznacza, że w przewodzie pokarmowym doszło do krwawienia. W przypadku testu gFOBT wynik dodatni może wskazywać na krwawienie w górnym lub dolnym odcinku przewodu pokarmowego, a przy teście FIT – na krwawienie z dolnego odcinka.

Dodatni wynik może mieć wiele przyczyn, zarówno łagodnych, jak i wymagających dalszej diagnostyki. Należą do nich m.in.:

• hemoroidy,
• polipy jelita grubego,
• choroba uchyłkowa jelit,
• stany zapalne błony śluzowej żołądka (np. związane z zakażeniem bakterią H. pylori),
• angiodysplazja przewodu pokarmowego,
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
• choroba Crohna,
• celiakia,
• wrzody wywołane stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).

Krwawienie utajone może towarzyszyć również zmianom nowotworowym jelita grubego. Nie oznacza to jednak, że dodatni wynik wskazuje na nowotwór; jego przyczyną może być wiele różnych zmian w przewodzie pokarmowym. Testy na obecność krwi utajonej w kale mogą być stosowane w profilaktyce raka jelita grubego jako badanie przesiewowe – ich wynik nie zastępuje diagnozy, ale może być wskazaniem do dalszych badań. Diagnozę zawsze stawia lekarz.

Do czego służy badanie na obecność krwi w kale (FOB)?

Badanie na krew utajoną jest stosowane pomocniczo w diagnostyce schorzeń przewodu pokarmowego, a także w diagnostyce niedokrwistości. Badanie FOBT/FIT jest też jednym z podstawowych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego – pozwala wychwycić śladowe ilości krwi, zanim pojawią się bardziej charakterystyczne objawy.

Rak jelita grubego to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych. W Polsce jest na drugim miejscu pod względem częstotliwości występowania – rocznie zapada na niego ok. 18 tys. osób. Wczesne wykrycie odgrywa tu kluczową rolę, ponieważ choroba często rozwija się powoli i w początkowej fazie może nie dawać widocznych objawów. Wykrycie na wczesnym etapie poprzez testy przesiewowe poprawia prognozę i zwiększa skuteczność leczenia.

Kiedy warto wykonać badanie przesiewowe na obecność krwi utajonej w kale?

Regularne badania przesiewowe to podstawa skutecznej profilaktyki nowotworowej – z reguły zaleca się wykonanie testu raz w roku dla osób powyżej 45. roku życia, a w przypadku występowania raka jelita grubego w rodzinie również u młodszych osób.

W profilaktyce raka jelita grubego stosuje się dwie uzupełniające się metody. Pierwsza to test na krew utajoną FOBT – nieinwazyjne badanie, którego zadaniem jest wykrycie obecności krwi utajonej w kale. W warunkach domowych można wykorzystać test diagnostyczny FOB do wstępnej samokontroli. Dodatni wynik krwi utajonej wymaga konsultacji z lekarzem i dalszych badań w celu zweryfikowania przyczyny krwawienia i postawienia diagnozy. Druga to kolonoskopia, która pozwala obejrzeć jelito od wewnątrz.

Kolonoskopia stanowi podstawę zorganizowanego programu przesiewowego raka jelita grubego w Polsce. Badania w ramach programu można wykonać na NFZ, a kwalifikują się do nich osoby, które:

• nie mają objawów raka jelita grubego,
• nie miały wykonanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat,
• należą do grupy wiekowej 50-65 lat lub 40-49 lat w przypadku zdiagnozowania raka jelita grubego u krewnego pierwszego stopnia.

Kiedy krew w kale wymaga pilnej konsultacji medycznej?

Jeśli krew w kale widać gołym okiem, nie czekaj na test – skonsultuj się z lekarzem. Badanie na krew utajoną, w tym domowe testy diagnostyczne, służy do wykrywania krwi ukrytej, a nie do oceny krwawienia, które już widać.

Objawy ze strony układu pokarmowego, np. bóle brzucha czy zmiana rytmu wypróżnień, mogą być sygnałem do wykonania badań, ale jeśli nie ustępują lub są nasilone, warto jak najszybciej udać się do lekarza.

Do szczególnie niepokojących objawów ze strony przewodu pokarmowego należą:

• jasnoczerwona krew w stolcu lub na papierze,
• czarne, smoliste stolce (mogą świadczyć o krwawieniu z górnego odcinka przewodu pokarmowego),
• wymioty z krwią lub przypominające fusy od kawy,
• intensywne wymioty (mogą prowadzić do odwodnienia),
• nagły, silny ból brzucha.

Jak wygląda badanie na krew utajoną w kale? Jak się do niego przygotować?

Badanie na krew utajoną to badanie kału: polega na pobraniu próbki kału i sprawdzeniu jej pod kątem obecności śladów krwi. W praktyce dostępne są dwa główne rodzaje testu: testy gwajakowe (gFOBT) oraz testy immunochemiczne (iFOBT/FIT), które różnią się przebiegiem i sposobem przygotowania pacjenta (np. stosowanie specjalnej diety przed testem gFOBT). O metodzie badania decyduje lekarz po wywiadzie z pacjentem.

Wygodną formą wstępnego badania jest test na krew utajoną do samodzielnego wykonania w domu, np. domowy test FOB. Pamiętaj, że jeśli wynik wyszedł dodatni, konieczna jest konsultacja medyczna i dalsza diagnostyka zlecona przez lekarza.

Wynik badania na obecność krwi utajonej w kale: co oznacza i co dalej?

Wynik dodatni wskazuje na obecność krwi utajonej w próbce – to jeszcze nie rozpoznanie choroby, ale sygnał, że potrzebna jest dalsza diagnostyka. Wynik ujemny to dobra wiadomość, ale, ze względu na możliwość uzyskania wyniku fałszywie ujemnego, przy utrzymujących się niepokojących objawach ze strony przewodu pokarmowego zaleca się dalszą diagnostykę pod okiem lekarza (najczęściej badania endoskopowe).

• Dodatni wynik: kolejnym krokiem jest zwykle kolonoskopia – podstawowe badanie endoskopowe jelita grubego. Pozwala ona obejrzeć jelito od wewnątrz, w razie potrzeby w trakcie badania można usunąć polipy i pobrać wycinki do badania histopatologicznego (pozwala ocenić próbki np. pod kątem zmian nowotworowych). Gdy lekarz podejrzewa krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego (np. z przełyku, żołądka czy dwunastnicy), może zlecić badania endoskopowe tego odcinka, czyli gastroskopię. Lekarz interpretuje wynik badania i decyduje o dalszej diagnostyce.
• Ujemny wynik: test ma ograniczoną czułość, a krwawienie bywa okresowe, dlatego wynik ujemny nie wyklucza choroby, w tym raka jelita grubego. Znaczenie ma więc regularne powtarzanie badań przesiewowych.

Krew utajona w kale – jak wygląda leczenie?

Krwi utajonej w kale się nie „leczy” – to nie choroba, lecz objaw. Jej wykrycie stanowi element diagnostyki dolegliwości układu pokarmowego i to na podstawie tego, jakie nieprawidłowości wykryją przeprowadzone badania – np. polipy, stan zapalny, choroba wrzodowa czy zmiany nowotworowe – lekarz ustala plan leczenia.

Regularne badania są podstawą profilaktyki

Najważniejszy wniosek jest prosty: badanie na obecność krwi utajonej może być elementem profilaktyki raka jelita grubego i pomóc wykryć nieprawidłowości, które wymagają dalszej oceny. Nie zastępuje jednak konsultacji lekarskiej ani badań diagnostycznych. Wykonywane regularnie może pomóc we wczesnym wykryciu nieprawidłowości i wprowadzeniu leczenia jeszcze zanim pojawią się widoczne objawy.

Domowy test na krew utajoną (FOB) z oferty domowych testów diagnostycznych Milapharm pozwala na samokontrolę stanu zdrowia przewodu pokarmowego. To pierwszy etap profilaktyki – dodatni test nie jest diagnozą i nie zastępuje badania lekarskiego, ale stanowi sygnał do wizyty u lekarza i wykonania dalszych badań.